Evangelisch Lutherse Gemeente Kampen

Home:

Contactgegevens:

Kerkgebouw
Burgwal 85
8261 ES Kampen

Laatst gewijzigd: 30-09-2017






















































































































































Onze geschiedenis


Een gemeenschap met geschiedenis

De man met wie het allemaal begon…
 
De Lutherse gemeente heeft haar oorsprong in de Reformatie, de tijd van grote veranderingen op kerkelijk gebied. Maarten Luther (1483-1546), een Augustijner Pater uit Wittenberg, stond aan het begin van deze woelige periode. Hij was kritisch naar de kerk van zijn dagen: hij vond dat die te ver van de bijbel en haar intenties was afgedwaald. Hij had kritiek, en daarin was hij niet de enige, op de religieuze praktijken van de kerk, zoals de aflatenhandel. Luthers intentie was helemaal niet om een scheuring in de kerk teweeg te brengen. Hij wilde slechts het debat aanwakkeren. En dat deed hij door op 31 oktober 1517 de 31 hoofdpunten van zijn oratie op de deur van het universiteitsgebouw te plakken. Deze waren in het Latijn en dus enkel toegankelijk voor theologen, maar dat wilde Luther niet. Hij wilde dat een ieder betrokken zou worden in het debat; vandaar dat hij zijn stellingen ook opschreef in het Duits.
Als een storm raasde zijn kritiek op de kerk door Duitsland en omringende landen. Rome reageerde afkeurend: de paus deed Luther in de ban (1521). Luther moest vluchten en kreeg onderdak in het kasteel de ‘Wartburg’, waar hij het Nieuwe Testament in het Duits vertaalde, zodat het door iedereen gelezen kon worden. In 1525 trouwde hij met een gewezen non (moet je voorstellen!), Catharina von Bora. Voor de Rooms-katholieke kerk mocht hij daarom geen priester meer zijn. De kerk leerde namelijk dat een priester hoger was dan een leek, maar Luther zei dat alle gelovigen voor elkaar priester moesten zijn, dat wil zeggen dat iedereen de ander op zijn/haar weg naar God moet helpen. Luther bleef dus gewoon zijn werk doen.


Geen dogma’s

De kerken die zich naar Luther noemen, verschillen (wat de overweging betreft dan) niet wezenlijk van de meeste protestantse kerken. Lutheranen hebben wel een andere opvatting over dogma’s: daar houden ze niet van. Dat komt omdat Luther kritiek had op de autoriteit van de Kerk als het ging om de uitleg van de bijbel: hij wilde dat iedereen zélf de bijbel ging lezen. Daarom moest iedereen, in een tijd van analfabetisme, leren lezen. Dan konden mensen zelf de bijbel bestuderen. Deze opvatting van Luther werkt nog altijd door: Lutheranen willen zelf uitmaken wat zij geloven. Er is veel ruimte om een eigen visie en geloofsbeleving te vormen. Om een afwijkende mening uit de kerk worden gezet bestaat in de Lutherse kerk niet. De gemeenschap kent dan ook een grote diversiteit: zowel ‘rechtzinniger’ als ‘vrijzinniger’ mensen vinden er hun plek.
Luther wilde de kerk hervormen, maar hij wilde er niet uitstappen. Hij had de kerk ondanks alles lief. Toen hij er toch uitgezet werd, nam Luther veel van de gebruiken uit de Rooms-katholieke kerk mee. De liturgie in de Lutherse kerk kent dan ook vele Rooms-katholieke elementen en is daardoor veel rijker dan in andere protestantse kerken. Veel delen van de liturgie worden door gemeente en voorganger gezongen. Kom en luister maar…!

 De Lutherroos
 
De Lutherroos is een theologisch symbool, door Luther in 1516 zelf bedacht en nog altijd een belangrijk symbool in de Lutherse traditie en herkenbaar in vormen van de architectuur in kerken. De roos vormt als het ware een verbeelding van Luthers theologie. In het binnenste van de roos staat een zwart kruis, omdat voor Luther het geloof in Jezus Christus heilig maakt: de rechtvaardige leeft alleen door zijn geloof in de gekruisigde. Het hart staat midden in de witte roos om aan te geven dat het geloof vreugde, troost en vrede geeft en ons in een witte, vreugdevolle roos zet. Dit is een andere vreugde dan die de wereld kent; wit is de kleur van geesten en engelen, het is een hemelse vreugde. De roos staat in een hemelsblauw veld om duidelijk te maken dat wij in de geest en in het geloof deelhebben aan de hemelse vreugde die komen gaat: we zijn door ons geloof al een beetje in de hemel, al is dat nog niet altijd zichtbaar. Om het blauwe veld is een gouden ring waarmee Luther wil zeggen dat die vreugde in de hemel eeuwig duurt en kostbaarder is dan alle aardse vreugde en genot, zoals het goud kostbaarder is dan alle metalen. 
 
Op elke brief die Luther verstuurde drukte hij dit zegel en ook in de boeken die hij schreef, plantte hij de roos neer, als teken dat hij het was die het geschreven had. Op de voorpagina van ons kerkblad Contact is zijn zegel eveneens te vinden!  

De Zwaan
 
Wanneer u, jij, in de Lutherse kerk komt, zal de zwaan bovenop de preekstoel ongetwijfeld in uw/jouw oog springen. Ook boven op het dak van de kerk prijkt de zwaan en de Lutherse kerk is dan ook van verre herkenbaar. Niet voor niets heet de Lutherse kerk in de Kampense mond dan ook de ‘Zwaantjeskerk’!
 
In Nederland en Noord Duitsland heeft de Lutherse Kerk de zwaan als herkenningsteken. Daar bestaat een oud verhaal over. Johannes Hus, een Tsjechische man, werd in 1415 (honderd jaar vóór Luther op het toneel verscheen), als ketter verbrand. Op de brandstapel zou hij gezegd hebben:
‘Jullie braden nu wel een gans, maar na mij komt een zwaan die jullie niets kunnen doen.’ Met die zwaan zou hij Luther hebben bedoeld.
 
Wat er van waar is weten we niet en moeten we aan de verbeelding overlaten. We weten alleen dat Luther in één van zijn brieven zegt: ‘Ik vind de zwaan een mooi symbool voor de kerk. De zwaan is een koninklijke vogel die in eenzaamheid leeft. Zo zou onze kerk moeten zijn. Niet met uiterlijk vertoon, maar in stilte dienend en de wacht houdend bij woord en sacrament’.


Schilderijen van glas-in-lood

Wat u en jou eveneens zal opvallen zijn de twee prachtige gebrandschilderde ramen. De beelden blijven intrigeren, tijdens iedere viering weer. Links van het liturgisch centrum ziet u de afbeelding met het thema ‘Mozes met de wet der tien geboden’ en rechts ziet u de afbeelding met het thema ‘Christus tijdens de bergrede’. Deze ramen hebben een geschiedenis. Ze zijn in 1946 geplaatst en het geld ervoor is door de gemeenteleden bijeengebracht. De ramen werden geplaatst als herinnering aan de oorlogsjaren, waarin de Lutherse kerk het middelpunt was van het vrijzinnig geloofsleven, en ter gelegenheid van het 300-jarig bestaan van de gemeente op 7 september 1946. De intentie was dat de bezoekers door alle tijden en in lengte van dagen herinnerd zouden worden dat een wereld van vrede alleen mogelijk zal zijn onder de leefregels van het Oude Testament en de liefde van het Nieuwe Testament, zichtbaar gemaakt door Jezus Christus.


Raam links: Mozes met de wet der tien geboden     Raam rechts: Christus tijdens de bergrede



Vrouwen in het ambt


Al in 1908 (en dat is heel vroeg wanneer je het vergelijkt met andere protestantse kerken) konden vrouwen in het ambt van kerkenraadslid worden benoemd. Mw. Ds. Jantine Auguste Haumersen was de eerste Lutherse vrouwelijke predikante van Nederland. Zij werd door de gemeente met een grote meerderheid gekozen en ze trad in op 28 oktober 1934. Onder haar leiding bloeide de gemeenschap. Een plaquette in de kerk (links naast het liturgisch centrum) herinnert aan haar werk tijdens de oorlogsjaren. Tot 1947 bleef zij aan de gemeente verbonden.

Tot slot: een doopvont uit Israël


Een andere bloeiperiode kende de gemeente onder leiding van ds. Frans Bannink die werd benoemd op 10 september 1969. Er werd een groot huisbezoek ingesteld, het nieuwe liedboek werd ingevoerd alsmede een eigentijdse liturgie. De kerk werd grondig gerestaureerd en er werden liturgische kleden en nieuwe kroonluchters aangeschaft. Het kerkgebouw kwam onder toezicht van monumentenzorg. Kortom, er waaide een frisse wind door de kerk. In de jaren ’70 bloeide bovendien de oecumene en op het gebied van samenwerking met o.a. de Rooms-katholieke kerk werd veel werk verzet.
 
Het is deze Frans Bannink die de onderdelen voor het doopvont meebracht uit Israël. Het doopvont bestaat uit een olijfhouten stam uit Bethlehem en een steen uit Nazareth. Nog altijd is het dít doopvont dat haar diensten goed bewijst wanneer kinderen worden gedoopt en hun aanwezigheid in het midden van de gemeenschap wordt bezegeld met water van leven.
 
Voor wie geïnteresseerd is in de uitgebreide geschiedenis van de Lutherse gemeente in Kampen, ligt er een boekje in de kerk waarin de gehele geschiedenis beschreven staat. Dit boekje en de tekst op deze site werd mede mogelijk gemaakt door Gerard Keijl.